Analyseren
Hier zoek ik geen oplossingen. Hier zoek ik naar wat er werkelijk speelt. Analyseren is een fase waarin ik waarneem. Waarin ik ontdek, definieer, diagnosticeer. Ik streef naar begrip van wat er werkelijk aan de hand is in een organisatie, op dit moment, met deze vraag.
De fase eindigt wanneer we met elkaar kunnen benoemen waar de werkelijke breuken zich manifesteren, ook als die diep onder de oppervlakte liggen. Wat dat aan tijd heeft gekost, doet er minder toe dan wat het oplevert: een fundament waarop een agenda kan worden gebouwd zonder dat zij later instort.
Deze fase vraagt onbevangenheid en geduld. Veel mensen verwachten dat er na het eerste gesprek al aanbevelingen komen. Die komen er niet. Niet uit terughoudendheid, maar omdat een snelle aanbeveling op een onbegrepen situatie meestal slechter is dan geen aanbeveling. Ik ga niet snel. Ik ga zorgvuldig.
Wat ik in deze fase doe, doe ik langs alle vijf de facetten. Niet alleen langs het facet waar het symptoom zich toonde. Niet alleen langs de mensen, ook al voelen die de pijn vaak het scherpst. Een organisatie is een geheel. Een diagnose die slechts één facet onderzoekt, is geen diagnose maar een vermoeden.
Drie bewegingen
Analyseren voltrekt zich in drie achtereenvolgende bewegingen. Soms verlopen zij in een rechte lijn; vaker keer ik terug naar een eerdere beweging wanneer onderweg blijkt dat de waarneming nog niet compleet was.
Discover
De eerste ontmoeting met een organisatie. Met het vraagstuk. Met de mensen. Ik ga in gesprek met wie verantwoordelijk zijn, met wie het werk doen, en met wie de gevolgen ervan dragen.
Ik kijk naar patronen, naar systemen, naar overeenkomsten, naar documenten, naar cijfers — maar ik luister vooral. Naar wat gezegd wordt en naar wat ongezegd blijft. Naar de woorden die anders worden gebruikt door verschillende mensen voor hetzelfde ding.
De modus is zintuiglijk, niet analytisch. Ik verzamel, ik sorteer niet. Niets wordt te vroeg afgeschreven; niets wordt te vroeg geconcludeerd. Discover eindigt wanneer ik over alle vijf de facetten een helder beeld heb van wat er is, nog niet van wat het betekent. Met als belangrijkste vraag: "Wat speelt hier nu écht?"
Define
Kunnen we benoemen wat er speelt? Delen we dat beeld? Krijgen we er onze vinger achter? Ik breng samenhang aan in wat is waargenomen. De vraag wordt scherper. Niet meer "er klopt iets niet", maar "deze specifieke spanning, tussen deze twee facetten, op deze plek".
Define is samenwerking, geen solonummer. Men herkent wat ik benoem, of men herkent het niet. Wanneer het niet herkend wordt, ga ik terug naar Discover. Wanneer het wel herkend wordt, weet ik dat de vraag nu juist gesteld is. Dat er overeenstemming is over wat er speelt.
Diagnose
Diagnosticeren vraagt om duiding. Om uitleg van wat is waargenomen en benoemd. Een vraag die zich financieel of technologisch toont, blijkt zelden financieel of technologisch van oorsprong. Het symptoom verschijnt op één facet; de oorzaak zit vaker bij intentie of structuur.
Diagnosticeren is het volgen van het spoor over de vijf facetten heen, totdat ik sta op de plek waar de breuk werkelijk is. Hier wijs ik aan; de ander kijkt mee. Ik maak zichtbaar; de ander herkent. De fase eindigt wanneer we gezamenlijk kunnen benoemen waar de breuk zit en waarom zij zich daar heeft kunnen vormen. Wanneer de redenering te volgen is en de bevinding niet meer te ontwijken.
Wat deze fase oplevert
Een diagnose. Geen rapport, geen actiepunten, geen roadmap. Een gezamenlijk gedragen begrip van wat er aan de hand is, waar het vandaan komt, en welke samenhang tussen de facetten is gaan ontbreken. Een gedeelde en gedragen analyse dus.
Een analyse is geen einde. Zij is wat de volgende fase nodig heeft als grond. Zonder zorgvuldige analyse wordt de agenda een lijstje wensen en is besluitvorming ongefundeerd. Met zorgvuldige analyse wordt zij een keuze waar een organisatie en haar mensen achter kunnen staan.